Zarząd Krajowej Rady Izb Rolniczych wystąpił 27 marca 2026 r. o uruchomienie wsparcia przetwórstwa artykułów rolno-spożywczych w gospodarstwach rolnych.
W ocenie samorządu rolniczego obecna sytuacja ekonomiczna gospodarstw rolnych, charakteryzująca się rosnącymi kosztami produkcji, niestabilnością cen surowców oraz ograniczonym wpływem producentów na ostateczną cenę produktów, wymaga wdrożenia rozwiązań systemowych zwiększających dochodowość i konkurencyjność rolników. Brak odpowiednich instrumentów wsparcia inwestycyjnego w zakresie przetwórstwa powoduje, że znaczna część wartości dodanej pozostaje poza gospodarstwami rolnymi.
Rozwój przetwórstwa produktów rolnych umożliwi rolnikom uzyskanie wyższej wartości dodanej poprzez przetwarzanie surowców w produkty gotowe, skrócenie łańcucha dostaw oraz zwiększenie udziału producenta w cenie końcowej. Działania te przyczynią się do dywersyfikacji źródeł dochodu, stabilizacji sytuacji finansowej gospodarstw rolnych, wzmocnienia bezpieczeństwa żywnościowego kraju oraz rozwoju obszarów wiejskich.
Mając na uwadze powyższe samorząd rolniczy zwraca się o rozważenie uruchomienia programów wsparcia w zakresie przetwórstwa produktów rolnych, co przyczyni się do poprawy stabilności ekonomicznej gospodarstw.
W odpowiedzi z 31 marca 2026 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi poinformował, że wsparcie małego przetwórstwa na poziomie gospodarstw rolnych stanowi jeden z kluczowych elementów Planu Strategicznego Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027. Interwencja I.10.6.1 „Rozwój współpracy w ramach łańcucha wartości (dotacja) – w gospodarstwie” została zaprojektowana w celu wzmocnienia pozycji rolników na rynku, ograniczeniu ich podatności na wahania cen surowców oraz umożliwieniu im uzyskiwania większej wartości dodanej poprzez wchodzenie w kolejne etapy łańcucha żywnościowego.
Rozpoczynanie lub rozwijanie działalności przetwórczej w formie rolniczego handlu detalicznego (RHD), działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej (MOL) lub działalności gospodarczej stwarza rolnikom możliwość bezpośredniego uczestniczenia w dalszych fazach łańcucha wartości. Tym samym pozwala ograniczyć wpływ sytuacji, na które – jak słusznie wskazuje KRIR – producenci rolni mają niewielki lub żaden wpływ, takich jak niestabilność cen surowców, rosnące koszty produkcji, a także brak realnej możliwości oddziaływania na ostateczne ceny produktów oferowane w długim, zdominowanym przez duże sieci handlowe łańcuchu dostaw. Zwiększenie roli przetwórstwa lokalnego sprzyja uniezależnianiu dochodów rolników od czynników zewnętrznych i umożliwia bezpośrednie dotarcie do konsumenta, co z reguły przekłada się na uzyskanie korzystniejszych cen.
Warto podkreślić, że rozwój krótkich łańcuchów dostaw przynosi również szereg korzyści gospodarczych i społecznych. Zacieśnia relacje pomiędzy producentami a konsumentami, wzmacnia lokalne rynki zbytu, ogranicza koszty transportu i wpływa korzystnie na środowisko. Umożliwia ponadto zachowanie tradycyjnych metod produkcji oraz zwiększenie rozpoznawalności produktów lokalnych, co w dłuższej perspektywie przyczynia się do stabilizacji dochodów rolników.
Wychodząc naprzeciw tym wyzwaniom, w Planie Strategicznym WPR przewidziano wsparcie inwestycji służących skróceniu i dywersyfikacji łańcucha dostaw produktów rolnych i spożywczych. Instrumenty te mają charakter kompleksowy i obejmują zarówno inwestycje materialne, jak i niematerialne, związane z przetwarzaniem, sprzedażą/zbywaniem czy wytwarzaniem produktów nierolnych.
Dlatego, po zakończeniu realizacji działań w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności wsparcie w omawianym zakresie będzie kontynuowane poprzez interwencję I.10.6.1, której budżet wynosi 51 mln euro. Nabór wniosków odbędzie się w terminie od 1 października do 2 listopada 2026 r.
Należy zauważyć, iż w odpowiedzi na postulaty zgłaszane przez organizacje rolnicze – wprowadzono również szereg nowych rozwiązań mających na celu uproszczenia w procesie ubiegania się o wsparcie. Najważniejszym z nich jest możliwość udzielania pomocy w formie płatności ryczałtowej wypłacanej z góry, w wysokości do 65% kosztów kwalifikowalnych, co znacząco ułatwia rozpoczęcie inwestycji, szczególnie tym gospodarstwom, które sygnalizują narastające trudności płynnościowe wynikające z wysokich kosztów produkcji. Kolejną nowością jest objęcie wsparciem mikroprzedsiębiorców wykorzystujących własne płody rolne w procesie przetwórczym, którym zapewniono refundację do 50% kosztów kwalifikowalnych do kwoty 500 tys. zł. Rozwiązania te mają bezpośrednio przełożyć się na zwiększenie odporności rolników na wahania rynkowe i stworzyć im realne możliwości rozwoju.
Zakres kosztów kwalifikowalnych został określony w sposób sprzyjający modernizacji przetwórstwa na poziomie gospodarstw oraz wdrażaniu innowacyjnych rozwiązań, w tym infrastruktury środowiskowej i cyfrowych narzędzi wspierających sprzedaż i zarządzanie produkcją. Wszystkie szczegółowe informacje dotyczące naboru w 2026 r. oraz dokumentów aplikacyjnych będą publikowane na stronach internetowych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wsparcie to stanowi kontynuację wcześniejszych działań, ale dzięki wprowadzonym modyfikacjom jest lepiej dostosowane do aktualnych uwarunkowań ekonomicznych, w tym trudności, na które zwraca uwagę KRIR, takich jak presja kosztowa, niestabilność rynków surowcowych oraz ograniczony wpływ rolników na ostateczne ceny produktów.